معرفی کتاب
چرا ملت ها شکست می خورند
مرسده بصیریان حریری
کتاب «چرا ملت ها شکست می خورند» با عنوان اصلی Why Nations Fail کتابی است که تحسین چند اقتصاددان برندۀ جایزۀ نوبل و شماری از اندیشمندان حوزۀ اقتصاد را برانگیخته است. این کتاب اولین بار در سال ۲۰۱۲ منتشر شد؛ نویسندگان کتاب در این اثر ارزشمند تلاش می کنند تا دلایل فقر و ثروتمندی ملت های مختلف را به شکلی جامع مورد بررسی قرار دهند. در نظر آن ها اقلیم، جغرافیا و فرهنگ نمی توانند در راه رسیدن یک کشور به کامیابی اجتماعی و سیاسی، نقشی تعیین کننده داشته باشند و این نهادهای حاکم هستند که این نقش را بر عهده دارند. دارون عجم اوغلو و جیمز ای. رابینسون نویسندگان کتاب همراه با گروهی از اقتصاددانان شرط توسعه را گذر از نظام الیگارشی (حکومت گروه های خاص) می دانند.
دارون عجم اوغلو، زادۀ 3 سپتامبر 1967، اقتصاددان آمریکایی با اصالتی ترکیه ای است. عجم اوغلو در استانبول و در خانواده ای ارمنی به دنیا آمد. او مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه یورک در بریتانیا و مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشتۀ اقتصادسنجی و اقتصاد ریاضیاتی از دانشکدۀ اقتصاد لندن دریافت کرد. عجم اوغلو سپس از همین دانشکده، دکترای اقتصاد خود را نیز گرفت. او در سال 1993 به عضویت هیئت علمی موسسۀ فناوری ماساچوست درآمد و در سال 2006 به عنوان عضو دائم فرهنگستان هنر و علوم آمریکا انتخاب شد.
جیمز رابینسون، متولد سال 1960 متخصص علوم سیاسی، استاد دانشگاه و اقتصاددان انگلیسی است. او در دانشگاه هایی چون دانشگاه شیکاگو، هاروارد، کالیفرنیا، برکلی، کالیفرنیای جنوبی و ملبورن تدریس کرده است.
ین دو نویسنده برای اثبات گفتۀ خود از طیفی وسیع از نمونه های تاریخی استفاده می کنند: از شهر ـ دولت های تمدن مایا و انقلاب سال ۱۶۸۸ انگلستان گرفته تا قیام مصری ها در سال ۲۰۱۱ که منجر به سقوط حسنی مبارک از قدرت شد.
چرا برخی کشورها ثروتمند و برخی دیگر فقیرند؟ آیا این امر ناشی از فرهنگ، آب و هوا یا جغرافیا است؟ شاید جهل و غفلت از سیاست های صحیح علت ناکامی ها است؟ هیچ یک از این عوامل قطعی یا محتوم نیستند. از این که بگذریم، چگونه توضیح دهیم که چرا بوتسوانا تبدیل به یکی از کشورهایی شده است که سریعترین رشد را در جهان دارند در حالی که سایر کشورهای آفریقایی همچون زیمبابوه، کنگو و سیرالئون در ورطۀ فقر و خشونت گرفتار آمده اند؟ دارون عجم اوغلو و رابینسون قاطعانه نشان می دهند که این نهادهای اقتصادی و سیاسی ساختۀ دست بشرند که شالودۀ موفقیت های اقتصادی (یا فقدان آن) را می سازند.
کتاب حاضر ده فصل در زمینۀ اقتصاد سیاسی دارد که شش اقتصاددان برندۀ جایزۀ نوبل کنت. جی. ارو ـ نوبل ۱۹۷۲، رابرت سولو ـ نوبل ۱۹۸۷، بکر ـ نوبل ۱۹۹۲، میشل اسپنس و جورج آکرلوف ـ برندگان نوبل ۲۰۰۱، و پیتر دیاموند ـ برندۀ نوبل سال ۲۰۱۰ و شماری دیگر از اندیشمندان آن را تحسین کرده اند.
آنچه از کتاب حاضرمی آموزیم این است که اقتصاد و سیاست هرگز از هم جدا نبوده و نیستند. مسیر پیشرفت و بالندگی جوامع از بازارهای آزاد می گذرد. شرکت های خصوصی و سرمایه گذاران خارجی باید از امنیت سرمایه هایشان اطمینان داشته باشند، مردم باید به فعالیت های اقتصادی تشویق شوند و مطمئن باشند که سرمایه هاشان توسط دولت حفظ می شود و به چپاول نمی رود.
اوغلو و رابینسون در کتاب خود از نظریۀ جدیدی سخن می گویند، نظریه ای که مخالف صد درصد الیگارشی است و ارتباط موثر بین ملت و دولت را ضامن رسیدن به توسعه معرفی می کند.
نویسندگان کتاب نظریه های مختلفی که دربارۀ تفاوت های عمیق اقتصادی در سطح بین المللی وجود دارد را بررسی می کنند. عده ای علت این تفاوت ها را جبر جغرافیایی می دانند و فرضیۀ دیگری دلیل این نابرابری اقتصادی را نوع فرهنگ مردم بیان می کند. در این نظریه مسائل مربوط به دین، اخلاق، ارزش ها و عقاید جمعی یک ملت علت اصلی شکاف های اقتصادی است. بسیاری از افراد باور دارند علت فقر کشورهای گوناگون پیروی از هنجارهای اجتماعی اشتباه، اعتقاد به جادو و نیروهای فراطبیعی و عدم توجه به فناوری های کشورهای غربی است.
شاید غفلت مسئولان در جوامع فقیر و توسعه نیافته سهم ناچیزی در عقب ماندگی کشورها داشته باشد اما باید بپذیریم که بسیاری از اشتباهات بزرگ نظیر ایستادگی در برابر تغییر و عدم توجه به فناوری های جدید به عمد صورت می گیرد تا قدرت حاکمان حفظ شود زیرا اگر غفلت علت فقر جوامع بود با آگاهی بخشی، آموزش و حتی آزمون و خطا همۀ ملت ها می توانستند به سمت توسعه حرکت کنند.
تفاوتی ندارد در کدام نقطه از کرۀ زمین به دنیا آمده باشید و سرزمینتان تا چه اندازه غرق در فساد، ظلم، ستم، خفقان و… باشد، در هر صورت دوست دارید روزی سربلندی و سعادتش را ببینید زیرا عشق به وطن یکی از عزیزترین دارایی های هر انسان در طول زندگی است. کتاب «چرا ملت ها شکست می خورند؟» به شما می آموزد چگونه از یک اشتباه درس بگیرید، آگاه شوید و میهنتان را دوباره خشت به خشت بنا کنید. برای مطالعۀ این کتاب نیازی نیست حتماً سیاستمدار، قانون گذار یا اقتصاددان باشید. اگر به دنبال کلید حل مشکلات وطن می گردید، خواندن «چرا ملت ها شکست می خورند؟» را فراموش نکنید.
بد نیست اشاره کنم که محسن میردامادی این کتاب را در زندان ترجمه کرده است. میردامادی متولد ۱۳۳۴ است و بعد از اتفاقات سال ۱۳۸۸ زندانی شد. انتشارات روزنه ناشر این کتاب است. نسخۀ قابل دانلود و هم چنین کتاب صوتی آن در ایتنرنت در دسترس است.
