بر مهاجرین ایرانی در آمریکا چه می گذرد؟
هوشیار افسر
مقدمه
در برزخ جنگ و آتش بس بین آمریکا/اسرائیل و ایران، بسیاری از مهاجرین ایرانی در ایالات متحده در برزخی دیگر با بلاتکلیفی دست به گریبانند؛ چه مهاجران دارای مدرک مثل دانشجویان و دارندگان ویزاهای دیگر، یا بی مدرکان که یا در بازداشتند یا در سرگردانی به سر می برند. شکاف ناشی از ناامیدی و استیصال در میان ایرانیان نیز نه تنها به وضعیت این دسته از ایرانیان کمکی نمی کند بلکه در بهترین حالت از انرژی آنان برای رسیدگی مؤثر به وضعیتشان می کاهد. هدف این جستار پرداختن به این گروه از ایرانی تباران است. شاید که آگاهی خوانندگان به کنشگری در بهبود وضعیت آن ها بیانجامد.
بازداشتی ها
بنا بر آمار منتشر شده توسط ادارۀ اعمال امور مهاجرت و گمرک در آمریکا معروف به آیس (ICE) تا پایان سال ۲۰۲۵ میلادی ۵۷۷ ایرانی در زندان های این اداره در بازداشت به سر می بردند. سالمندترین زندانیان ۷۷ سال و جوان ترین آن ها فقط ۵ سال داشتند. کودک ۵ ساله به همراه خانواده اش در بازداشتگاهی زیر نام فریب دهندۀ «مرکز اقامت خانوادگی در جنوب تگزاس» در شهر دیلی (Dilley) تگزاس به اسارت کشیده شده است که در ماه های اخیر به دلیل شرایط غیر انسانی بازداشت شدگان توسط نمایندگان کنگرۀ آمریکا مورد بررسی قرار گرفته است. [1]
با وجود محدودیت دسترسی به آمار بازداشت شدگان در سال ۲۰۲۶، آمار سال گذشته نشان می دهد که در طول جنگ دوازده روزه در ماه جون ۲.۲۵ بیش از دویست نفر از ایرانیان در آمریکا دستگیر شدند و با اضافه شدن هشتاد نفر در ماه جولای همان سال تعداد بازداشتی های ایرانی آیس در کمتر از دو ماه به بیش از سیصد نفر بالغ گشت. اگر افزایش تعداد دستگیر شدگان ایرانی در طول جنگ دوازده روزه را ملاک قرار دهیم، احتمال افزایش تعداد بازداشت شدگان در جنگ ۲.۲۶ که تا زمان نگارش این سطور با آتش بسی نیم بند بیش از سه ماه ادامه یافته مایۀ بسی نگرانی است. چه بسا که به همان نسبت سال گذشته، بسیاری از ایرانیان به اسارت کشیده شده باشند. نکتۀ قابل توجه دیگر بازداشت هفت ایرانی دارندۀ اقامت دائم در آمریکا (کارت سبز) در سال ۲۰۲۵ است که عمدتاً به اتهام جرایم پیشین بازداشت شده اند. بازداشت ایرانیان دارندۀ کارت سبز در سال جدید به «اتهام» رابطۀ خانوادگی با برخی رهبران جمهوری اسلامی نیز پدیدۀ نگران کنندۀ جدیدی است که در ذیل به آن خواهم پرداخت.
متأسفانه یک نفر از ایرانیان بازداشت شده به نام پژمان کارشناس نجف آبادی، ۵۹ ساله، در ۶ مارس امسال در میسی سی پی درگذشت. آقای نجف آبادی که از سال ۱۹۹۱ در ایالات متحده زندگی می کرد، بیش از یک سال بود که علی رغم رنج بردن از بیماری قلبی، در زندانی در جنوب لوئیزیانا به سر می برد. مسئولیت سلامتی همۀ بازداشت شدگان، از جمله آقای کارشناس نجف آبادی، مستقیماً بر دوش مقامات دولت فدرال ایالات متحده است. از زمان آغاز زمامداری ریاست جمهور کنونی آمریکا تا کنون، حداقل ۵۱ نفر از مهاجرین در زندان های آیس جان باخته اند. [6]
اخراج شدگان
از سپتامبر ۲۰۲۵ تا قبل از آغاز جنگ توسط ایالات متحده و اسرائیل، دولت آمریکا در توافق با جمهوری اسلامی توسط سه پرواز مختلف ده ها ایرانی، که بسیاری از آنان متقاضیان پناهندگی بودند را از آمریکا اخراج و به ایران بازگرداند. تنها خبر بالنسبه آرام کننده در طول جنگ ۲.۲۶ توقف پروازهای ایرانیان اخراج شده از آمریکا به ایران بوده است که متأسفانه با اخراج دو بانوی ایرانی به جمهوری آفریقای مرکزی (Central African Republic) در ماه جون امسال رنگ باخته است. گزارشات متعدد از این پروازها بسیار دردناک هستند.
بنا بر گزارش روزنامۀ نیویورک تایمز نخستین پرواز اخراج شدگان ۵۴ نفر از ایرانیان را با یک سفر ۵۰ ساعته با چند توقف به ایران بازگرداند. [2] یکی از ایرانیان اخراج شده به نام مهرداد دلیر در مصاحبه با این روزنامه به تفصیل جزئیات این سفر را بازگو کرده است. در تمام طول سفر به همۀ مسافرین دستبند زده شده و پاهایشان در غل و زنجیر بوده است. آخرین توقف و تغییر هواپیما در قطر بوده است که طی آن هشت نفر از ایرانیان در کف هواپیما دراز کشیده و از رفتن به هواپیمای قطری به مقصد تهران خودداری می کنند و مورد ضرب و شتم و شوک برقی ماموران انتظامی قطر قرار می گیرند. آقای دلیر که در ماه آوریل سال ۲۰۲۴ از طریق مرز مکزیک وارد آمریکا شده بود متقاضی پناهندگی سیاسی بود و به همراه پدر و دو برادرش از سال ۲۰۱۴ در ترکیه به سر می برده. پدر او، حسن دلیر به دلیل انتقاد از قانون شریعت اسلامی توسط جمهوری اسلامی زندانی و شکنجه شده بود و مهرداد دلیر و هر دو برادرش کنشگر سیاسی مخالف جمهوری اسلامی بودند. در ترکیه حسن دلیر و دو برادر کوچکتر مهرداد با کمک کمیسیون عالی پناهندگان موفق به کسب پناهندگی در آمریکا شدند ولی مهرداد دلیر در این فرایند ناموفق بود. پس از ورود به تهران مهرداد چند ساعت مورد بازپرسی ماموران جمهوری اسلامی قرار گرفت و سپس با اتوبوس به مشهد رفت. آخرین خبر مربوط به او به نوامبر ۲۰۲۵ زمان انتشار مقالۀ نیویورک تایمز برمی گردد که از ترس مقامات امنیتی جمهوری اسلامی مدام در حال تغییر مکان بوده است چرا که ماموران جمهوری اسلامی در تماس با مادر او خواستار بازپرسی از مهرداد بوده اند. همسفران اخراجی او عموماً پناهندگانی بودند که یا کنشگر سیاسی بودندیا ایرانیانی بودند که کیش مسیحیت را برگزیده اند. سومین و آخرین پرواز اخراج شدگان در ۲۵ ژانویه امسال فقط چند هفته پس از سرکوب خونین تظاهرات دی ماه توسط جمهوری اسلامی از فرودگاه مسا گیت وی (Mesa Gateway) در جنوب شهر فینیکس در آریزونا انجام گرفت که ده ها نفر از ایرانیان را به ایران بازگرداند. از سرنوشت ایرانیان بازگردانده شده اطلاعات زیادی در دست نیست. آیا شماری از آنان در تظاهرات دی ماه یا زیر بمباران آمریکا و اسرائیل جان باخته اند یا به زندان افکنده یا مجروح شده اند؟
بارقه ای از امید در دادگاه های فدرال
شاید موثرترین عرصۀ مقابله با سیاست های مهاجرستیز دولت کنونی ایالات متحده، قوۀ قضائیه و دادگاه های فدرال هستند که وجه قانونی این سیاست ها را به چالش کشیده اند. فرآیند قانونی برای این چالش به این ترتیب است که قانونی بودن هر سیاست ریاست جمهوری آمریکا (قوۀ مجریه) در زمینۀ مهاجرت (و زمینه های دیگر) می تواند در دادگاه های فدرال مورد شکایت قرار گیرد. در سراسر ایالات متحده وکلای متعهد و پایبند به قانون هم به صورت فردی و هم به نمایندگی از سازمان های گوناگون مدافع قانون و حقوق شهروندان، با اعلام شکایت در دادگاه های فدرال، مطابقت سیاست های کاخ سفید با قانون را زیر سوال می برند. این یک جلوۀ بارز جامعۀ مدنی در ایالات متحده است. تنها در زمینۀ مهاجرت صدها (شاید هزاران) مورد شکایت در حال طی کردن فرآیند قانونی است.
در ماه جون ۲۰۲۶، دادگاه فدرال ایالت رود آیلند، رأی به غیرقانونی بودن سیاست ممنوعیت مهاجرت و صدور ویزا برای اتباع ۳۹ کشور، از جمله ایران، داد.[3] این سیاست توسط رئیس جمهور آمریکا در ماه دسامبر ۲۰۲۵ اعلام و در اول ژانویه امسال به اجرا گذاشته شد. بر مبنای این رأی دادگاه فدرال، دولت ایالات متحده و مشخصاً اداره خدمات شهروندی و مهاجرت ایالات متحده (USCIS) و وزارت خارجۀ آمریکا موظفند به تقاضای مهاجرت، چه مهاجرت قانونی برای اخذ گرین کارت، چه تقاضای شهروندی در ایالات متحده، چه تقاضای پناهندگی سیاسی و چه هرگونه ویزا رسیدگی کنند. چند روز پس از این رأی، دادگاه فدرال منطقه ای ماساچوست نیز رأی داد که سیاست پرداخت اجباری صد هزار دلار برای اخذ ویزای کار نیز غیرقانونی است. [4] علاوه بر این، در ماه مه امسال، وزارت امنیت میهنی (Department of Homeland Security) اعلام کرد که سیاست خروج متقاضیان کارت سبز از آمریکا صحت ندارد و این امر صرفاً به تصمیم افسر مهاجرت که تقاضا را بررسی می کند بستگی دارد. از قرار افسران مهاجرت همیشه این قدرت قانونی را داشته اند که متقاضی را به خارج از آمریکا بفرستند!
محدودیت های جدید برای ایرانیان صاحب ویزا و متقاضیان مهاجرت
با وجود چند رأی دادگاه های فدرال که در بخش قبل از آن سخن رفت، محدودیت ها و مشکلات بسیاری در برابر ایرانیان مهاجر، متقاضی مهاجرت و انواع ویزا قرار دارد.
نخست این که تجربه نشان داده است که در بسیاری موارد، ریاست جمهوری آمریکا و کل قوۀ مقننه صریحاً از اجرای رأی و دستورات دادگاه های فدرال تخطی می کنند یا سعی می کنند تا زمان بررسی درخواست تجدید نظر، از دیوان عالی کشور معافیت بگیرند. متقاضیان انواع ویزا مانند دانشجویان دارای ویزای اف ـ ۱ (1-F) با این مشکل مواجه خواهند بود که تقاضای آنان برای آموزش عملی (Practical Training) پس از فارغ التحصیلی به دلایل ناموجه رد خواهد شد و باید از طریق استخدام وکیل از رد ناموجه تقاضایشان شکایت کنند. متقاضیان مهاجرت مانند درخواست کنندگان کارت سبز یا تابعیت نیز با همین مشکلات مواجه خواهند بود. علاوه بر همۀ این ها، پس از سرکوب تظاهرات دی ماه و آغاز جنگ ۲۰۲۶، در چند مورد اعضای خانوادۀ برخی از مقامات جمهوری اسلامی بازداشت شده اند و وزارت خارجۀ آمریکا کارت سبز آنان را فسخ کرده است. صرف نظر از این که تعقیب قانونی و نقض حقوق قانونی افراد به صرف رابطۀ خانوادگی نافی اصل حمایت برابر قانونی برای همگان مقرر در متمم چهاردهم قانون اساسی ایالات متحده است، این نحوۀ برخورد راه را برای اشتباه نیز باز می کند. مورد خانم حمیده سلیمانی افشار و دختر ایشان خانم سارینا حسینی از چنین مواردی است.
در ۳ آوریل امسال، خانم سلیمانی افشار و دخترش به اتهام رابطۀ خانوادگی با قاسم سلیمانی در خانۀ مسکونی شان در لس آنجلس دستگیر شدند و تا زمان نگارش این سطور هنوز در بازداشت به سر می برند. مارکو روبیو، وزیر امورخارجۀ آمریکا، با انتشار بیانیه ای از دستگیری و فسخ کارت سبز برادرزادۀ قاسم سلیمانی و دخترش خبر داد. به گزارش دراپ سایت نیوز (Dropsite News) خانم سلیمانی افشار و دخترش بر اساس شواهد شناسنامۀ ایرانی و شجره نامۀ خانوادگی هیچ نسبتی، چه دور یا نزدیک با قاسم سلیمانی ندارند. خانوادۀ قاسم سلیمانی در ایران نیز هرگونه نسبتی با خانم سلیمانی افشار را تکذیب کرده اند. خانم سلیمانی افشار در دهه های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ میلادی کنشگر سیاسی و مدافع حقوق زنان در ایران بوده است و یک هفته در زندان اوین در بازداشت به سر برده است. پس از ورود به آمریکا وی و دخترش از طریق پناهندگی سیاسی موفق به اخذ کارت سبز شدند. او در شبکه های اجتماعی مانند بسیاری از ایرانی تباران مخالف جنگ و پادشاهی خواهان بوده است. ایشان از بیماری خونی رنج می برد که نیاز به مراقبت پزشکی مستمر دارد که در بازداشتگاه کنونی وی و دخترش در سن آنتونیو تگزاس فراهم نیست.[5] تمام شواهد حاکی از این است که حمیده سلیمانی افشار قربانی یک اشتباه تشابه اسمی و مخالفت با سیاست های دولت کنونی ایالات متحده است. مخالفتی که حق بنیادین او بر مبنای متمم اول قانون اساسی ایالات متحده به شمار می رود.
سخنی در پایان
علی رغم تمامی دشواری هایی که ایرانی تباران در آمریکا را همراه با میلیون ها مهاجر از کشورهای دیگر کرۀ خاک به چالش می کشد، تحولات ماه های اخیر چشم انداز بهتری را ترسیم می کنند. احکام دادگاه های فدرال در ماه های اخیر، جنبش گستردۀ مردم مینیاپولیس در حمایت از حقوق مهاجرین، احتمال نسبتاً نیرومند پایان جنگ و برقراری صلح، تلالوی امید برای انسانیت است. بهره گیری از اهرم شکایت قانونی در دادگاه های فدرال می تواند نقش چشمگیری در پاسداری از حقوق قانونی و انسانی ایرانی تباران در آمریکا ایفا کند. علاوه بر شکایت فردی در دادگاه از طریق استخدام وکیل، همیاری با سازمان های مدافع حقوق مهاجرین و دیگر اجزای جامعۀ مدنی می تواند راهگشای موفقیت های نوین و تضمین تصویب احکام عادلانه در دادگاه های تجدید نظر باشد. رأی مهم دادگاه فدرال رود آیلند، در پاسخ به شکایت ائتلاف بزرگی از سازمان های مدافع حقوق مهاجرین و اتحادیه های بزرگ صنفی در سراسر ایالات متحده بود. می توان و باید از همۀ موفقیت ها و شکست ها درس گرفت و آیندۀ درخشانی را برای جامعۀ ایرانی در آمریکا رقم زد.
پاورقی ها
[1] – https://menefee.house.gov/media/press-releases/rep-menefee-conducts-oversight-visit-at-dilley-immigration-processing-center-calls-for-facility-s-closure
[2] – https://www.nytimes.com/2025/11/11/world/middleeast/iran-trump-deportation-flight.html?searchResultPosition=2
[3] – https://democracyforward.org/news/press-releases/federal-court-vacates-trump-vance-administration-policies-targeting-immigrants-based-on-country-of-origin/
[4] – https://www.nytimes.com/2026/06/08/us/politics/judge-visa-skilled-workers-fee-trump.html?searchResultPosition=3
[5] – https://www.dropsitenews.com/p/iranian-women-ice-detention-not-related-qasem-soleimani-rubio-loomer
[6] – https://truthout.org/articles/ice-says-51-people-died-in-custody-under-trump-experts-say-thats-an-undercount/
